Μαργαρίτα Οικονομάκου

Η παθολογία της φροντίδας: Η υπερφροντίδα ως μορφή κακοποίησης

Η παθολογία της φροντίδας: Η υπερφροντίδα ως μορφή κακοποίησης

Μαργαρίτα Οικονομάκου
παιδί βιώνει την υπερφροντίδα ως μορφή κακοποίησης
Image credit: Kat J / unsplash.com

Γνωρίζατε ότι η επιβράδυνση της ανάπτυξης αποτελεί μορφή κακοποίησης;


Ο όρος παθολογία της φροντίδας υποδηλώνει καταστάσεις στις οποίες οι γονείς ή εκείνοι που είναι νομικά υπεύθυνοι για την ανάπτυξη του παιδιού παρέχουν υπερβολική ή ακατάλληλη ή ανεπαρκή σωματική και/ή ψυχολογική φροντίδα σε σχέση με το αναπτυξιακό στάδιο στο οποίο βρίσκεται το παιδί. Για παράδειγμα, το να φροντίζει ο γονέας την προσωπική υγιεινή του παιδιού του είναι μέρος της φροντίδας και της υγιούς ανάπτυξης, αλλά, είναι το ίδιο υγιές στην ηλικία των 5 ετών το σκούπισμα μετά την τουαλέτα με εκείνο στην ηλικία των 13;

Τα τελευταία χρόνια, η προσοχή των ερευνητών, έχει στραφεί προοδευτικά στους ανηλίκους που είναι θύματα σοβαρών διατροφικών ή συναισθηματικών ελλείψεων. Αυτός ο τύπος βίας εντοπίζεται σε αυτό που συνήθως αποκαλείται παραμέληση, ένας όρος που - αν και έχει γίνει κοινή πρακτική - είναι ανεπαρκής.

Πλέον μπορούμε να αναφερόμαστε με τον όρο παθολογία της φροντίδας.

Ας ξεκινήσουμε λέγοντας πως υπάρχουν περιπτώσεις γονέων οι οποίοι είναι πεπεισμένοι πως η εκδήλωση παθολογικών συμπεριφορών που αφορούν την φροντίδα των παιδιών τους είναι λογική και σε φυσιολογικά πλαίσια. Η έλλειψη συναίσθησης και η αδυναμία σύγκρισης με φυσιολογικά παραδείγματα φροντίδας επιτείνουν την κατάσταση με αποτέλεσμα την εκδήλωση συμπτωμάτων στο παιδί, η οποία σε πολλές περιπτώσεις δημιουργεί παθολογία.

Η εκδήλωση της παιδικής ψυχοπαθολογίας με τη σειρά της απαιτεί την αξιολόγηση ενός έμπειρου κλινικού, ο οποίος στις περισσότερες περιπτώσεις θα διαγνώσει την παθολογία της φροντίδας. Η παθολογία της φροντίδας υποδεικνύει όλες τις συνθήκες στις οποίες η φυσική φροντίδα που παρέχεται στον ανήλικο είναι ανεπαρκής.

Παράλληλα με τη φυσική φροντίδα του παιδιού στην παθολογία της φροντίδας εντάσσεται και η ψυχολογική παραμέληση: Ο όρος ψυχολογική παραμέληση αναφέρεται στο να μην δίνεται επαρκής προσοχή στις ψυχικές και συναισθηματικές ανάγκες του παιδιού σε σχέση με τα στάδια ανάπτυξης του (Montecchi, 2005).

Οταν αναφερόμαστε στην παθολογία της φροντίδας, αναφερόμαστε σε τρεις συγκεκριμένες κατηγορίες:

- παραμέληση

- αμέλεια

- υπερφροντίδα

Θα αναφερθούμε επιγραμματικά στα πρώτα δυο και πιο αναλυτικά στην υπερφροντίδα, εφόσον αποτελεί την μορφή κακοποίησης που είναι λιγότερο γνωστή αλλά και εκείνη που αποτελεί ταμπού ως προς την αναγνώριση της.

Παραμέληση

Ο όρος παραμέληση χρησιμοποιείται στις περιπτώσεις που τα άτομα που είναι νομικά υπεύθυνα για το παιδί δεν καλύπτουν επαρκώς τις σωματικές και πνευματικές του ανάγκες σε σχέση με την ηλικία και την αναπτυξιακή στιγμή. Ως εκ τούτου, οι περιπτώσεις στις οποίες οι γονείς, ενώ φροντίζουν τις διατροφικές ανάγκες του παιδιού, δεν σέβονται τις συναισθηματικές, συναισθηματικές και κοινωνικές του ανάγκες εμπίπτουν στην κατηγορία της παραμέλησης.

Επομένως, μπορεί να υπάρχουν διάφοροι βαθμοί αυτού του είδους κακοποίησης, από την εγκατάλειψη έως την παραβίαση των συναισθηματικών αναγκών του παιδιού. Η προσωπικότητα και η ανάπτυξη ενός ανηλίκου πραγματοποιούνται σε πολύ διαφορετικά στάδια, καθένα από τα οποία έχει συγκεκριμένα ψυχικά και φυσικά χαρακτηριστικά και ανάγκες.

Ένας προσεκτικός και επαρκής γονέας είναι ευαίσθητος σε αυτές τις ανάγκες και διαμορφώνει τις συμπεριφορές του και τις απαιτήσεις του προς το παιδί. Μερικές φορές, ωστόσο, αυτό δεν συμβαίνει, επειδή οι γονείς δυσκολεύονται να προσαρμοστούν στις ανάγκες του παιδιού τη συγκεκριμένη στιγμή. Αυτό προκαλεί αλλαγή στην ποιότητα ζωής και στον τρόπο με τον οποίο το παιδί σχετίζεται με τον έξω κόσμο, με επιπτώσεις στη φυσική, ψυχική και συμπεριφορική του κατάσταση.

Δείκτες αξιολόγησης:

Οι «παράγοντες κινδύνου ή δείκτες», οι οποίοι επιτρέπουν την έγκαιρη διάγνωση της παθολογίας, μπορούν να χωριστούν σε: αναπτυξιακό ιστορικό του παιδιού, φυσικά σημάδια και σημεία συμπεριφοράς.


Διαβάστε σχετικά: Από τη παιδική παραμέληση, στην αγάπη που πνίγει


Πως μπορούμε να διακρίνουμε τις παθολογικές συμπεριφορές;

Στην κλινική διάγνωση, υπάρχουν κάποιοι δείκτες οι οποίοι παραπέμπουν σε παθολογικές μορφές της φροντίδας και βοηθούν στην διάγνωση και αντιμετώπιση αυτών των συμπεριφορών. Για παράδειγμα, ένα ελλιπές ιστορικό από την μεριά των γονιών, ή η αδυναμία περιγραφής των αναπτυξιακών χαρακτηριστικών (πχ. Ποτέ περπάτησε, μίλησε έκοψε την πάνα κλπ) συνδυασμένα με την συμπτωματολογία του παιδιού παραπέμπουν σε παθολογία της φροντίδας.

Αναπτυξιακό ιστορικό:

Οι πληροφορίες που καθιστούν δυνατή τη διάγνωση μιας περίπτωσης παραμέλησης μπορούν να εντοπιστούν μόνο σε μια συνέντευξη με τους γονείς, όταν προκύπτει η δυσκολία τους να παρέχουν ακριβείς και πλήρεις πληροφορίες σχετικά με τη γέννηση και τα στάδια ανάπτυξης του παιδιού: αυτό εγείρει την αμφιβολία ότι ο γονέας έχει δυσκολία να συμπεριλάβει την ιστορία του παιδιού του στο μυαλό του, επειδή μπορεί να μην είναι ευαίσθητος στις ανάγκες του.

Ο εμβολιασμός, η τερηδόνα που δεν έχει υποστεί αγωγή, οι οπτικές ή ακουστικές διαταραχές που δεν έχουν διαγνωστεί, είναι μερικά από τα στοιχεία που μπορεί να υποδηλώνουν μια κατάσταση παραμέλησης.

Φυσικά σημάδια:

Το παραμελημένο παιδί φορά συχνά ρούχα ακατάλληλα για την ηλικία, το φύλο και την εποχή. Επιπλέον, μπορεί να υπάρχει κακή υγιεινή και υποτροπιάζουσα δερματίτιδα. Από κλινική άποψη, σχεδόν όλα αυτά τα παιδιά παρουσιάζουν στρέβλωση των διατροφικών συνηθειών με υποσιτισμό ή, αντιθέτως, ακόμη και σπανιότερα, παχυσαρκία. Τέλος, πολύ συχνά η ψυχοκινητική τους ανάπτυξη καθυστερεί.

Συμπεριφορικά σημάδια: Τα παιδιά που παραμελούνται παρουσιάζονται ως τεμπέλικα, χωρίς κίνητρα, πάντα κουρασμένα, με κακή ακαδημαϊκή απόδοση και διατροφικές διαταραχές. Στην πραγματικότητα είναι βασικά λυπημένα παιδιά, που δεν έχουν την ενέργεια να επενδύσουν σε τέτοιες δραστηριότητες και συμπεριφέρονται ως ψευδο-ανεπαρκή. Είναι επιρρεπή σε πολλούς οικιακούς τραυματισμούς καθώς δεν είναι σε θέση να αντιληφθούν τον κίνδυνο, επειδή δεν έχουν εμπειρία περιορισμού και προστασίας από τους γονείς τους.

Αμέλεια

Η αμέλεια είναι η παραμόρφωση της παροχής περίθαλψης και φροντίδας. Στην πραγματικότητα η φροντίδα παρέχεται, αλλά δεν είναι επαρκής σε σχέση με το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι γονείς συνήθως επιφορτίζουν το παιδί με τις δικές τους προσδοκίες, οι οποίες έχουν να κάνουν σχεδόν πάντα με αυτό που κάποτε ήταν οι ίδιοι ή το πως θα ήθελαν να είναι.

Το παιδί είναι «φυσιολογικό» μόνο για τους γονείς (ή σχεδόν πάντα) όταν η συμπεριφορά του συμπίπτει με τις προσδοκίες τους, όπου το τελευταίο είναι συχνά η επιθυμία να είναι όσο το δυνατόν πιο παρόμοια με την εικόνα που έχουν, ή είχαν, για τον εαυτό τους. Όλα αυτά οδηγούν αυτούς τους γονείς να αγνοήσουν τις πραγματικές ανάγκες του παιδιού, ανάλογα με την αναπτυξιακή φάση που διανύει.

Δείκτες αμέλειας

Σημάδια Γονεϊκής Συμπεριφοράς

  • Λείπουν αναμνηστικές πληροφορίες από το ιστορικό του παιδιού
  • Απουσία παρακολούθησης της κατάστασης της ανάπτυξης του παιδιού και αδυναμία περιγραφής
  • Οργανικές διαταραχές και χρόνιες ασθένειες που δεν λαμβάνονται επαρκώς υπόψη ή σωστή αντιμετώπιση

Συμπεριφορικά σημάδια στο παιδί

  • Ψυχοκινητική καθυστέρηση
  • Καθυστέρηση στην ομιλία
  • Υπερκινητικότητα και έλλειμμα προσοχής
  • Ψευδο-διανοητική ανεπάρκεια
  • Συχνή και παρατεταμένη απουσία από το σχολείο
  • Κακή ακαδημαϊκή απόδοση
  • Συχνοί οικιακοί τραυματισμοί
  • Τεμπελιά, αδιαθεσία, κόπωση
  • Δυσκολία στη σχέση με τους συνομηλίκους
  • Τάση προς την ενηλικίωση και αναστροφή ρόλου
  • Διαταραχές πρώιμης διατροφής
  • Πρόωρη χρήση καπνού, αλκοόλ, ναρκωτικών
  • Πιθανή εργασιακή εκμετάλλευση

Συναισθηματικά σημάδια

  • Θλίψη
  • Έλλειψη εμπιστοσύνης στον εαυτό του και στον άλλο
  • Αναστολή, χρόνια κόπωση, ακινητοποίηση, χαμηλή συναισθηματική συμμετοχή

Υπερφροντίδα

Η πιο σοβαρή και πιο αναγνωρισμένη μορφή υπερφροντίδας είναι το σύνδρομο Μινχάουζεν δια αντιπροσώπου (Münchausen by Proxy), η οποία περιγράφεται για πρώτη φορά από τον Roy Meadow το 1977.

Το σύνδρομο Münchausen δια αντιπροσώπου υποδηλώνει μια παθολογική κατάσταση στην οποία το παιδί έχει μια συμβιωτική σχέση με τον φροντιστή του και βιώνει ως φυσιολογικές τις διαστρεβλώσεις του, για να μπορέσει να διατηρήσει τη σχέση με έναν γονέα που τον απαλλάσσει από την αντιπαράθεση και τις απαιτήσεις του εξωτερικού κόσμου.

Πρόκειται για μια ψυχοπαθολογική διαταραχή που περιλαμβάνει αποδοχή από το άτομο που προσομοιώνει την ασθένεια, μερικές φορές με διαυγή ψευδαίσθηση.

Όταν τα άτομα με τη διαταραχή έχουν παιδιά, υπάρχει κίνδυνος να προβάλουν την δική τους παθολογία στο παιδί. Σε αυτές τις περιπτώσεις, οι ασθένειες δημιουργούνται από τους γονείς, στις περισσότερες περιπτώσεις από τη φιγούρα της μητέρας, με αποτέλεσμα τα παιδιά τους, τα οποία υποβάλλονται έτσι σε άχρηστες κλινικές εξετάσεις και ακατάλληλες θεραπείες.

Η έλλειψη αντιπαράθεσης με τον γονέα και τον έξω κόσμο δεν επιτρέπει στον ανήλικο να επεξεργαστεί και να αναγνωρίσει την αλλοιωμένη αντίληψη του σώματος του, κάτι που δημιουργεί μια συναισθηματική απόγνωση. Αυτή η παθολογία αποτελεί μια μορφή κακοποίησης στην οποία το παιδί διακινδυνεύει με σοβαρές σωματικές και ψυχολογικές βλάβες και σε κάποιες περιπτώσεις να χάσει τη ζωή του.

Οι γονείς, ωστόσο, δεν έχουν καμία πρόθεση να προκαλέσουν βλάβη ή να σκοτώσουν το παιδί τους με τη συμπεριφορά τους, παρά θέλουν να αναδημιουργήσουν μια κατάσταση φροντίδας και να "αποκλείσουν" το παιδί από τη διαπροσωπική επαφή με οποιονδήποτε άλλον. Το παράδοξο επομένως, είναι πως ο θάνατος του παιδιού είναι αντίθετος με τα παθολογικά συμφέροντα των γονέων.

Αυτός ο τύπος βίας είναι πολύ περίπλοκος για να περιγραφεί επειδή, εκτός από τη δυάδα μητέρα-παιδί με τα υποκειμενικά χαρακτηριστικά και την εσωτερική δυναμική, στη διαταραχή αυτή εμπλέκονται επίσης τα χαρακτηριστικά του παιδιού που σχετίζονται με την ηλικία, με τις λεκτικές δεξιότητες, με την εσωτερική του δύναμη, με τον τύπο της σχέσης με γονείς και ειδικά με τη μητέρα.

Στην πραγματικότητα, για να πραγματοποιηθεί η παθολογική συμπεριφορά, είναι απαραίτητη η συνεργασία ολόκληρου του οικογενειακού συστήματος. όλα τα μέλη της οικογένειας, ακόμη και το εκτεταμένο συγγενικό περιβάλλον, το οποίο χρησιμοποιεί το σύνδρομο για να διατηρήσει την οικογενειακή σταθερότητα και να αποφύγει τις συγκρούσεις.

Για τη διάγνωση είναι απαραίτητο να μελετηθεί προσεκτικά το κλινικό ιστορικό, να ελεγχθεί εάν υπάρχει χρονική συσχέτιση μεταξύ των συμπτωμάτων του παιδιού και της παρουσίας της μητέρας. Η διάγνωση πρέπει στη συνέχεια να κοινοποιηθεί στην οικογένεια με σαφή τρόπο, χωρίς να επηρεάζεται από τις αντιδράσεις της μητέρας, οι οποίες μπορεί να κυμαίνονται από την πλήρη παραδοχή της κακοποίησης έως την επιθετικότητα προς τους γιατρούς με την κατηγορία ότι είναι υπερβολικοί.

Οι γονείς πρέπει να ενημερώνονται εάν η υπόθεση θα παραπεμφθεί στο δικαστήριο ανηλίκων ή στις προνοιακές υπηρεσίες, και ο ειδικός θα πρέπει να είναι σε θέση να παρέμβει για την υπεράσπιση του ανηλίκου. Ταυτόχρονα, πρέπει να παρέχεται ψυχολογική υποστήριξη στη μητέρα, το παιδί και ολόκληρη την οικογενειακή ομάδα.

Medical Shopping

Πρόκειται για γονείς παιδιών που υπέφεραν από σοβαρή ασθένεια τα πρώτα χρόνια της ζωής τους και έκτοτε έχουν μεταφερθεί από τους γονείς τους σε πολλούς γιατρούς για μικρότερα συμπτώματα ή παθήσεις. Αποτελείται από μια «υπερβολή της νόσου»: οι μητέρες, που ανησυχούν υπερβολικά για τη φυσική κατάσταση του παιδιού τους, καταφεύγουν συνεχώς σε ιατρική βοήθεια, θεωρώντας τις μικρές παθολογίες ως σοβαρές απειλές για τη ζωή του παιδιού και ζητώντας ή φροντίζοντας να νοσηλεύονται ή υπόκεινται σε συνεχείς έρευνες.

Διαφέρει από το σύνδρομο Μινχάουζεν δι΄άντιπροσώπου, επειδή η μητρική διαταραχή είναι νευρωτικού-υποχοδριακού τύπου και, το παιδί αποδεχόμενο τις ανησυχίες που η μητέρα του προβάλλει, ενστερνίζεται το άγχος της και εκδηλώνει ψυχικά και σωματικά συμπτώματα.

Help Seeking (Αναζήτηση βοήθειας)

Σε αυτόν τον τύπο παθολογίας το παιδί έχει κάποια πλασματικά συμπτώματα που προκαλούνται από τη μητέρα, αλλά διαφέρει από το σύνδρομο Μινχάουζεν στη συχνότητα με την οποία προκαλούνται τα συμπτώματα και στο μητρικό κίνητρο. Στην πραγματικότητα, τα επεισόδια της θεραπευτικής μανίας είναι χρονικά περιορισμένα και αντιπροσωπεύουν μια συγκεκριμένη ανάγκη της μητέρας σε συγκεκριμένες ώρες.

Η αντιπαράθεση με τον γιατρό την κάνει συχνά να γνωστοποιεί τα προβλήματα της, όπως το άγχος και η κατάθλιψη. Συνήθως, εάν προσφέρεται ψυχοθεραπευτική υποστήριξη ή προσφέρεται προσωρινή επιμέλεια του παιδιού, η μητέρα δέχεται και είναι πρόθυμη να συνεργαστεί.


Διαβάστε σχετικά: Νοσηρή γονεϊκή αγάπη: Το σύνδρομο Μινχάουζεν διά αντιπροσώπου


Chemical Abuse (Χημική κατάχρηση)

Στην συγκεκριμένη διαταραχή της υπερφροντίδας παρατηρείται υπερβολική χορήγηση χημικών ουσιών, όπως οι ναρκωτικές, αλλά και κάποιων ουσιών που τείνουν να είναι ακίνδυνες, αλλά οι οποίες εάν χορηγούνται σε μαζικές δόσεις μπορούν να προκαλέσουν βλάβη στη σωματική και ψυχολογική υγεία του παιδιού. Η ανώμαλη και παρεκκλίνουσα χορήγηση φαρμακευτικών ουσιών στο παιδί προκύπτει από την παθολογική πεποίθηση της μητέρας ότι το παιδί της χρειάζεται τέτοια φάρμακα.

Οι ουσίες που χορηγούνται μπορούν να χωριστούν σε τέσσερις ομάδες:

  • ουσίες που στερούνται ποιοτικά τοξικολογικών ιδιοτήτων, οι οποίες ωστόσο μπορούν να είναι επιβλαβείς εάν χορηγούνται σε υπερβολικές ποσότητες ή μεθόδους. (Η υπερβολική χορήγηση νερού εμπίπτει σε αυτήν την ομάδα).
  • ουσίες με χαμηλή τοξικότητα και χρησιμοποιούνται συνήθως στο σπίτι (π.χ. επιτραπέζιο αλάτι)
  • ουσίες με φαρμακολογική δράση με μέτρια τοξικότητα και εύκολα διαθέσιμες όπως καθαρτικά, διουρητικά, γλυκόζη, ινσουλίνη
  • φάρμακα με έντονη τοξικότητα με ηρεμιστική δράση και ασυνήθιστη διαθεσιμότητα. Αυτά είναι συνήθως υπνωτικά χάπια που συνταγογραφούνται στη μητέρα από τον θεράποντα ιατρό: η χορήγηση τους σε ακατάλληλες δόσεις προκαλεί στο παιδί ένα σοβαρό νευρολογικό σύνδρομο που μερικές φορές προκαλεί κώμα ή / και θάνατο.

Το σύνδρομο συνήθως γίνεται αντιληπτό όταν παρατηρούμε συμπτώματα στο παιδί που δεν μπορούν να εξηγηθούν με βάση τις συνήθεις εργαστηριακές και οργανικές έρευνες, που προκύπτουν κάθε φορά που η μητέρα έχει άμεση επαφή με το παιδί.

Ένα παιδί θύμα αυτής της μορφής υπερφροντίδας, τείνει να προσαρμόζεται παθητικά στη βούληση των άλλων, σταδιακά χάνει την επαφή με την πραγματικότητα, και αποκτά μια σύγχυση που δημιουργείται μεταξύ αυτού που αντιλαμβάνεται και αυτού που επιβεβαιώνεται από τον γονιό. Επίσης τα παιδιά αυτά χρησιμοποιούν την ασθένεια τους μελλοντικά ως εργαλείο στο οποίο βασίζουν τη σχέση με τους οικείους τους και με τους ξένους προκειμένου να διασφαλίσουν την εκτίμηση και την αγάπη τους (Montecchi, 2005).

Από την άλλη, ο γονιός συνεχίζει την κακοποίηση επειδή η συντήρηση του ρόλου του παιδιού στο ρόλο του ασθενούς ικανοποιεί τις ανάγκες του. Σε ακραίες περιπτώσεις, η μόνη θεραπεία για το θύμα είναι να χωριστεί εντελώς από τον κακοποιητή. Όταν επιτρέπονται οι γονικές επισκέψεις σε περιπτώσεις που το παιδί έχει απομακρυνθεί από τους γονείς, το αποτέλεσμα είναι καταστροφικό για το παιδί. Δυστυχώς, ακόμα και σε αυτές τις περιπτώσεις, ο δράστης μπορεί να κακοποιήσει ένα άλλο παιδί από την οικογένεια.

Δυστυχώς όσον αφορά τις διαταραχές της φροντίδας, τα στατιστικά δεν είναι ενθαρρυντικά.

Σε μια μελέτη, η μέση ηλικία του προσβεβλημένου ατόμου κατά τη στιγμή της διάγνωσης ήταν 4 ετών. Ελαφρώς πάνω από το 50% ήταν ηλικίας 24 μηνών ή νεότεροι και το 75% ήταν κάτω των έξι ετών. Η μέση διάρκεια από την έναρξη των συμπτωμάτων έως τη διάγνωση ήταν 22 μήνες.

Μέχρι τη στιγμή της διάγνωσης, το 6% κατέληξαν, κυρίως από άπνοια (ένα κοινό αποτέλεσμα πνιγμού) ή λιμοκτονία, και 7% είχαν μακροχρόνιο ή μόνιμο τραυματισμό. Περίπου τα μισά παιδιά είχαν αδέλφια. Η μητέρα ήταν ο δράστης στο 76,5% των περιπτώσεων, ενώ ο πατέρας στο 6,7%.

Τα περισσότερα παιδιά παρουσιάζουν περίπου τρία ιατρικά προβλήματα σε κάποιο συνδυασμό των 103 διαφορετικών αναφερόμενων συμπτωμάτων. Τα πιο συχνά αναφερόμενα προβλήματα είναι η άπνοια (26,8% των περιπτώσεων), η ανορεξία ή τα προβλήματα διατροφής (24,6% των περιπτώσεων), διάρροια (20%), κρίσεις (17,5%), κυάνωση (μπλε δέρμα) (11,7%), συμπεριφορά ( 10,4%), άσθμα (9,5%), αλλεργία (9,3%) και πυρετός (8,6%).

Άλλα συμπτώματα περιλαμβάνουν εμετό, αιμορραγία, εξάνθημα και λοιμώξεις. Πολλά από αυτά τα συμπτώματα είναι εύκολο να παραποιηθούν επειδή είναι υποκειμενικά. Για παράδειγμα, ένας γονέας που αναφέρει ότι το παιδί του είχε πυρετό τις τελευταίες 24 ώρες κάνει έναν ισχυρισμό που είναι αδύνατο να αποδειχθεί ή να διαψευστεί. Ο αριθμός και η ποικιλία των εμφανιζόμενων συμπτωμάτων συμβάλλουν στη δυσκολία επίτευξης της σωστής διάγνωσης.

Ο ενήλικας φροντιστής που κακοποιεί το παιδί συχνά είναι ασυνήθιστα ήρεμος και δεν αναστατώνεται από τη νοσηλεία του παιδιού. Ενώ το παιδί νοσηλεύεται, οι γιατροί πρέπει να παρακολουθούν τις επισκέψεις του φροντιστή για να αποτρέψουν μια απόπειρα επιδείνωσης της κατάστασης του.

Επίσης, στις περιπτώσεις διερεύνησης ο γονέας φαίνεται ιατρικά πεπειραμένος, γοητευμένος με τις ιατρικές λεπτομέρειες και το περιβάλλον του νοσοκομείου, ενώ φαίνεται να απολαμβάνει το περιβάλλον του νοσοκομείου και εκφράζει ενδιαφέρον για τις λεπτομέρειες των προβλημάτων άλλων ασθενών.

Μπορεί να φαίνεται ασυνήθιστα ήρεμος ενόψει σοβαρών δυσκολιών στην ιατρική πορεία του παιδιού του, ενώ υποτιμά το προσωπικό και απαιτεί περαιτέρω παρέμβαση, περισσότερες διαδικασίες, δεύτερες απόψεις και μεταφορές σε πιο εξελιγμένες εγκαταστάσεις. Ο γονέας μπορεί να εργάζεται στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης ή να δηλώσει ότι ενδιαφέρεται για επαγγέλματα που σχετίζονται με την υγεία.

Πολύ σοβαρός δείκτης επίσης είναι η υποψία συναισθηματικά απομακρυσμένης σχέσης μεταξύ των γονέων, ειδικά όταν ο σύζυγος συχνά δεν επισκέπτεται το παιδί στο νοσοκομείο και έχει μικρή επαφή με τους γιατρούς ακόμη και όταν το παιδί νοσηλεύεται σε σοβαρή κατάσταση. Συχνά οι γονείς με παθολογία αναφέρουν δραματικά, αρνητικά συμβάντα, όπως πυρκαγιές, διαρρήξεις ή τροχαία ατυχήματα, που επηρεάζουν αυτούς και την οικογένεια τους ενώ το παιδί τους υποβάλλεται σε θεραπεία (θυματοποίηση).

Παράλληλα, κάποιες συμπεριφορές του παιδιού κατά την διάρκεια της νοσηλείας του αποτελούν συμπληρωματικούς δείκτες. Για παράδειγμα, όταν ο γιατρός αντιληφθεί την προσπάθεια του παιδιού να υποκριθεί περεταίρω συμπτώματα μόνο κατά την παρουσία του γονέα, ή όταν το παιδί φαίνεται να γνωρίζει πληροφορίες για ιατρικούς όρους οι οποίες είναι δυσανάλογες με την ηλικία του και ένα ιστορικό εμφανίσεων σε εφημερίες.

Πως δημιουργείται το φαινόμενο:

Όταν το παιδί θεωρείται ως ιδιοκτησία για την εκπλήρωση ορισμένων σκοπών, η ζωτική του ανάπτυξη υφίσταται βίαιη διακοπή. Οι περισσότεροι γονείς που ασκούν σωματική βία, γνωρίζουν πως αποτελεί μια μορφή κακοποίησης. Όταν όμως αφορά την υπερφροντίδα πολύ συχνά οι γονείς δεν γνωρίζουν τη βία που ασκούν, συχνά μάλιστα πιστεύουν ότι ενεργούν για το καλό των παιδιών τους και κατά λάθος μπορούν να προκαλέσουν μεγαλύτερη ζημιά.

Οι τυπικές συμπεριφορές ανάγονται στα εξής:

  • αναχρονισμός της φροντίδας. Για παράδειγμα ένα παιδί έξι ετών στο οποίο η μητέρα χορηγεί μόνο αλεσμένη διατροφή ή καθαρισμένα τρόφιμα (Η στάση των γονέων θα ήταν σωστή εάν το παιδί βρισκόταν σε διαφορετικό αναπτυξιακό στάδιο).
  • πρόωρη επιβολή απόκτησης: Σπάνια οι ανάγκες του παιδιού στα πρώτα χρόνια της ζωής είναι σε απόλυτη αρμονία με τις συνήθειες των ενηλίκων (για παράδειγμα, ο ρυθμός του ύπνου του παιδιού σπάνια συμπίπτει με τις ανάγκες και τους ρυθμούς της ζωής των γονέων). Μερικοί γονείς δεν μπορούν να δουν στο παιδί τους έναν ανήλικο που χρειάζεται επαρκή και προστατευμένη ανάπτυξη. Συχνά υπάρχουν συγκρούσεις μεταξύ των αιτημάτων του παιδιού και των δεσμεύσεων των γονέων, οι οποίοι απαιτούν από αυτό μια πρώιμη αυτονομία στον έλεγχο του σφιγκτήρα, τις κινητικές δεξιότητες και τους ρυθμούς διατροφής.
  • παράλογες προσδοκίες: όταν οι γονείς απαιτούν από τα παιδιά τους να αποδίδουν καλύτερα από τον μέσο όρο ή τις δυνατότητες του παιδιού και θέλουν το παιδί τους να είναι το καλύτερο σε κάθε δραστηριότητα που αναλαμβάνει. Αυτά τα παιδιά είναι πάντα γεμάτα δεσμεύσεις (σχολείο, αθλητισμός, αγγλικά, πιάνο), έχουν μεγάλη ανταγωνιστικότητα και δεν μπορούν να επιτύχουν καλή κοινωνικοποίηση με τους συνομηλίκους τους. Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο σοβαρή όταν το παιδί παρουσιάζει σωματικές ή ψυχολογικές δυσκολίες που εμβαθύνουν το διαχωρισμό μεταξύ του εξιδανικευμένου παιδιού από τον γονέα και του πραγματικού παιδιού.

Δυστυχώς, πολλές φορές τα όρια μεταξύ υπερβολικής φροντίδας και παθολογίας της φροντίδας είναι δυσδιάκριτα. Τις περισσότερες φορές υπάρχει μεγάλη συγκάλυψη από τα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας και τους συγγενείς, με αποτέλεσμα να παγιώνονται οι κακοποιητικές συμπεριφορές ή ακόμα και να ενισχύονται.

Η ενημέρωση και η σωστή αντιμετώπιση του φαινομένου αποτελεί κοινωνική ευθύνη, μιας και τα δικαιώματα των παιδιών προστατεύονται από τη νομοθεσία σε παγκόσμιο επίπεδο. Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι τα παιδιά δεν είναι κτήμα μας, ενώ δεν θα έπρεπε να αποτελούν δοχεία για τις ανεκπλήρωτες φαντασιώσεις μας.


Βιβλιογραφία

  • American Psychiatric Association (2013), Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (5th ed.)
  • Asher, R. (10 February 1951). "Munchausen's syndrome". The Lancet. 1 (6650): 339–41. doi:10.1016/S0140-6736(51)92313-6. PMID 14805062.
  • Associated Press (April 8, 2016). "Mommy blogger gets 20 years to life for salt-poisoning son". NY Post.
  • Charleanea M Arellano (1996) Child Maltreatment and Substance Use: A Review of the Literature, Substance Use & Misuse, 31:7, 927-935, DOI: 10.3109/10826089609063963
  • Factitious Disorder Imposed on Self - Psychiatric Disorders". Merck Manuals Professional Edition.
  • Keegan, Harrison (July 6, 2016). "Munchausen expert says Gypsy Blanchard case is unprecedented". Springfield News-Leader.
  • McCoy, Monica L.; Keen, Stefanie M. (2013). Child Abuse and Neglect: Second Edition. Psychology Press. p. 210. ISBN
  • Olry, R. (June 2002), "Baron Munchhausen and the Syndrome Which Bears His Name: History of an Endearing Personage and of a Strange Mental Disorder" (PDF), Vesalius, VIII (1): 53–57, retrieved July 10, 2015
  • Renaud, Jean-Paul (July 26, 2005). "Mom, Daughter To Reunite". Sun Sentinel.
  • Stirling J; American Academy of Pediatrics Committee on Child Abuse Neglect (May 2007). "Beyond Munchausen syndrome by proxy: identification and treatment of child abuse in a medical setting". Pediatrics. Berlin, Germany: Karger Publishers. 119 (5): 1026–30. doi:10.1542/peds.2007-0563
  • Yates, G; Bass, C (October 2017). "The perpetrators of medical child abuse (Munchausen Syndrome by Proxy) - A systematic review of 796 cases". Child Abuse & Neglect. 72: 45–53. doi:10.1016/j.chiabu.2017.07.008
Κάντε like στην σελίδα μας στο Facebook 
Ακολουθήστε μας στο Twitter 

Εγγραφείτε για να λαμβάνετε το newsletter μας!

Βρείτε μας στα...